سلطان محمد ميرزا قاجار

72

سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )

زمين برآيد . محتاج به آتش نيست . « 1 » آب گرمش بسيار صاف خوش‌مزه [ و ] چشمهء آب سرد هم نزديك همان چشمهء آب گرم است . [ در ] همهء حمامها ، لوله‌هاى آب گرم و سرد پهلوى هم به حوضها مىريزد ، اين آب بدن را [ 34 آ ] بسيار نرم كند . وضع مردم اعاظم روسيهء ساكن تفليس ، عمارات و بيوتات بسيار عالى و باغات خيلى باصفا ساخته‌اند . از مرد و زن نه‌چندان صورتهاى خوب هست كه توان ذكر شمه [ اى ] از آن را نمود . زن و مرد بىعصمت و هرزه [ اند ] . شرابخانه و قحبه‌خانه‌ها بسيار [ است ] . هركه هرقسم هرزگى خواهد كند اسباب آن موجود و مانع مفقود است . كاروانسراهاى بسيار خوب دارد و ازجمله كاروانسراى خلتف ارمنى است [ كه ] كنار رود كر واقع است . دو مرتبه و سه مرتبه ، البته زياد از دو بيست حجره دارد . بسيار شهر آبادى است و بزرگ . عرض شهر كم ، طولش بسيار است . « 2 » همه‌چيز از اجناس و از مأكول و مشروب موجود است . هر قسم ميوه به عمل مىآيد . سيب بسيار خوبى دارد [ و ] تا سيب نو دوام مىكند . عمارت جانشين عمارت جانشين در جاى وسيعى واقع است روى به ميدانى . خيلى عمارت عالى دارد ، از سنگ تراشيده . اسباب عمارت خيلى باشكوه و مجلل [ و ] رو به روى قدرى از آن ، [ 34 ب ] باغچهء باصفايى است . اطراف ميدان مقابل عمارت ،

--> ( 1 ) . تفليس كرسى گرجستان در ساحل علياى رود كر نزد جغرافىنويسان قرن چهارم معروف بود و ابن حوقل در وصف آن گويد اين شهر دو بارو دارد و شهرى است سرسبز و حاصلخيز و مستحكم . داراى سه دروازه و حمامهايى كه بدون آتش آبشان گرم است و رود كر از ميان شهر عبور مىكند . ( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 195 ) . ( 2 ) . « و شهر حاليهء تفليس در وسط دره به طول افتاده و عرضش چندان نيست » . ( سفرنامهء فراهانى ، ص 76 ) .